BỆNH PARKINSON: HƠN 40 TRIỆU CHỨNG CẦN ĐƯỢC NHẬN BIẾT SỚM

Bệnh Parkinson (Parkinson’s Disease – PD) không chỉ đơn thuần là một rối loạn vận động với các biểu hiện như run, chậm chạp hay đơ cứng. Đây là một bệnh lý thần kinh tiến triển phức tạp, có thể tác động toàn diện đến chức năng nhận thức, hành vi, cảm xúc và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Với tổng quan của hơn 40 triệu chứng bệnh Parkinson, cho thấy diễn biến bệnh ở mỗi cá nhân là khác nhau và cần được tiếp cận theo hướng cá nhân hóa.

1. Tổng quan về bệnh Parkinson

Parkinson là một rối loạn thần kinh tiến triển mạn tính, được xếp vào nhóm bệnh lý rối loạn vận động do ảnh hưởng chủ yếu đến khả năng kiểm soát cử động. Tốc độ tiến triển bệnh khác nhau ở từng người: có trường hợp tiến triển chậm, triệu chứng được kiểm soát tốt bằng thuốc trong nhiều năm; có trường hợp diễn biến nhanh hơn, đáp ứng điều trị kém hơn.

Nguyên nhân trung tâm của bệnh là sự suy giảm dopamine – một chất dẫn truyền thần kinh quan trọng trong hệ thống hạch nền. 

Cơ thể con người có khả năng bù trừ rất tốt. Trên lâm sàng, triệu chứng chỉ lộ diện khi tổn thương đã quá nặng (mất 70-80% dopamine). Điều này giải thích tại sao Parkinson thường được coi là bệnh của người cao tuổi, mặc dù quá trình thoái hóa tế bào thần kinh vùng chất đen đã diễn ra âm thầm từ nhiều năm trước đó

2. Hơn 40 triệu chứng của bệnh Parkinson

Bệnh Parkinson có thể biểu hiện qua rất nhiều triệu chứng khác nhau, bao gồm cả triệu chứng vận động và không vận động. Việc nhận biết toàn diện các triệu chứng này đóng vai trò then chốt trong chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả.

Triệu chứng vận động

Triệu chứng không vận động

Nhóm tâm thần – cảm xúc

• Trầm cảm: Cảm xúc buồn bã dai dẳng, mất hứng thú, cảm giác vô vọng, có thể xuất hiện trước cả triệu chứng vận động.
• Lo âu: Lo lắng quá mức, thường kèm hồi hộp, khó thở, tức ngực. Lo âu có thể liên quan đến trạng thái “bật/tắt” của thuốc.
• Thờ ơ: Thiếu động lực, giảm quan tâm đến các hoạt động hàng ngày, không phải do trầm cảm.
• Ảo giác: Chủ yếu là ảo giác thị giác (nhìn thấy người, côn trùng, động vật nhỏ không có thật). Ít gặp hơn là ảo giác thính giác hoặc xúc giác.
• Hoang tưởng: Niềm tin sai lệch khó sửa chữa, thường là nghi ngờ vô căn cứ (bị bỏ thuốc, bị lấy trộm đồ).
• Rối loạn kiểm soát xung lực: Các hành vi cưỡng chế như cờ bạc bệnh lý, mua sắm quá mức, ăn uống vô độ, tăng ham muốn tình dục.
• Thay đổi tâm trạng: Cảm xúc thay đổi nhanh, khó lường, đôi khi liên quan chu kỳ dùng thuốc.

Nhóm rối loạn giấc ngủ

• Mất ngủ, rối loạn giấc ngủ: Có đến 90% người bệnh gặp vấn đề về giấc ngủ, bao gồm khó vào giấc, thức giấc nhiều lần trong đêm.
• Hội chứng chân không yên: Cảm giác thôi thúc cử động chân không ngừng, đặc biệt về đêm, gây mất ngủ.
• Ngủ ngày quá mức: Buồn ngủ nhiều trong ngày, có thể ngủ gục đột ngột, ảnh hưởng đến sinh hoạt và nguy cơ khi lái xe.
• Rối loạn hành vi giấc ngủ REM: Bệnh nhân nói hoặc “diễn” giấc mơ (đá, đấm, la hét), thường là dấu hiệu sớm của bệnh Parkinson.

Nhóm tiêu hóa – tiết niệu

• Táo bón: Rất phổ biến, thậm chí có thể xuất hiện nhiều năm trước triệu chứng vận động. Táo bón nặng ảnh hưởng trực tiếp đến hấp thu thuốc levodopa.
• Khó nuốt: Do cơ hàm, lưỡi, họng chậm và cứng, dễ gây hít sặc, viêm phổi hít, suy dinh dưỡng, thường xuất hiện ở giai đoạn muộn.
• Chảy nước dãi: Tiết nước bọt quá nhiều kết hợp với khả năng nuốt nước bọt kém, gây mất vệ sinh và ảnh hưởng tâm lý.
• Rối loạn bàng quang: Thường gặp bàng quang tăng hoạt (tiểu gấp, tiểu nhiều lần, són tiểu) hoặc khó làm rỗng bàng quang hoàn toàn.

Nhóm tim mạch – huyết áp

• Tụt huyết áp tư thế: Huyết áp giảm ≥20 mmHg (huyết áp tâm thu) hoặc ≥10 mmHg (huyết áp tâm trương) khi đứng lên, gây chóng mặt, choáng váng, mờ mắt, té ngã. Có thể do bệnh lý thần kinh tự động hoặc do tác dụng phụ của thuốc (levodopa, dopamine agonist).

Nhóm cảm giác – cơ xương

• Đau: Hơn 80% người bệnh bị đau mạn tính. Đau có thể do cứng cơ, do loạn trương lực cơ, đau rễ thần kinh hoặc đau trung ương.
• Mệt mỏi: Mệt mỏi dai dẳng, không cải thiện nhiều sau nghỉ ngơi, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống.
• Triệu chứng cảm giác bất thường: Dị cảm (tê, kim châm), bỏng rát ở tay chân, thường khó mô tả.

Các triệu chứng khác

• Suy giảm nhận thức: Giảm trí nhớ ngắn hạn, khó tập trung chú ý, suy giảm chức năng điều hành (lên kế hoạch, giải quyết vấn đề). Một số tiến triển thành sa sút trí tuệ Parkinson.
• Rối loạn khứu giác: Giảm hoặc mất khả năng ngửi, thường xuất hiện rất sớm, có thể trước triệu chứng vận động nhiều năm.
• Rối loạn chức năng tình dục: Giảm ham muốn, rối loạn cương dương ở nam, khô âm đạo và khó đạt khoái cảm ở nữ.
• Đổ mồ hôi quá nhiều: Đặc biệt ở lòng bàn tay, bàn chân, thường liên quan đến rối loạn thần kinh tự động.
• Viêm da bã nhờn: Mảng da đỏ, có vảy dầu ở vùng da đầu, mặt, ngực.
• Khó trở mình trên giường: Ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hàng ngày, thường liên quan đến cứng cơ và vận động chậm.

3. Giải thích chuyên sâu một số triệu chứng quan trọng

Run 

Run thường gặp nhất ở tay (kiểu “đếm tiền”), nhưng cũng có thể ở môi, cằm, lưỡi, chân. Mệt mỏi, căng thẳng cảm xúc hoặc lo âu làm run nặng hơn; ngủ hoặc cử động chủ động làm run giảm. Levodopa là thuốc nền tảng kiểm soát triệu chứng run ở hầu hết người bệnh.

Đông cứng

Đây là tình trạng mất khả năng di chuyển tạm thời mặc dù có ý định bước đi, bệnh nhân cảm giác như chân bị dính chặt xuống sàn. Thường xảy ra khi quay người, qua ô cửa hẹp, bước vào thang máy hoặc nơi đông người. Lưu ý: Không nên kéo hoặc xô người bệnh khi họ đang đứng đờ vì nguy cơ té ngã rất cao. Các biện pháp hỗ trợ bao gồm: tín hiệu nhịp nhàng bằng lời nói (đếm 1-2-3), vạch sáng dưới chân hoặc vượt qua một vật cản nhỏ (như que, dép).

Lo âu 

Lo âu trong Parkinson có hai dạng chính: lo âu phản ứng (liên quan đến nhận thức về khuyết tật và hoàn cảnh sống) và lo âu nội tại (xuất hiện tự phát, không rõ nguyên nhân). Một số người bệnh có cơn hoảng loạn (panic attack) đúng vào thời điểm thuốc hết tác dụng (off period). 

Khuyến cáo: Hạn chế cà phê, trà đặc, rượu bia, thuốc lá. Các liệu pháp thư giãn, chánh niệm, yoga, vật lý trị liệu có thể cải thiện triệu chứng.

Ảo giác

• Ảo giác thị giác là loại thường gặp nhất: bệnh nhân nhìn thấy người lạ, trẻ nhỏ, động vật nhỏ (chó, mèo, côn trùng) hoặc các hình khối không rõ. Đặc điểm quan trọng: các hình ảnh này thường không nói, không phát ra âm thanh và bệnh nhân có thể nhận ra là không có thật ở giai đoạn sớm.
• Ảo giác thính giác hoặc xúc giác ít gặp hơn, cần được thăm khám để loại trừ nguyên nhân khác. Khi xuất hiện ảo giác, cần thông báo ngay cho bác sĩ điều trị vì có thể liên quan đến thuốc (dopamine agonist, amantadine, kháng cholinergic) hoặc do bệnh tiến triển sang giai đoạn có rối loạn tâm thần.

Táo bón và ảnh hưởng đến hấp thu thuốc

Táo bón không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều trị levodopa – thuốc chủ đạo trong điều trị Parkinson. Levodopa (có trong Sinemet®, Stalevo®, Madopar®) được hấp thu qua niêm mạc ruột non. Khi táo bón nặng, nhu động ruột giảm và phân tồn đọng nhiều, sinh khả dụng của levodopa giảm rõ rệt, dẫn đến tình trạng thuốc hết tác dụng kéo dài hoặc đáp ứng thuốc kém. 

Khuyến nghị: uống đủ 1.5-2 lít nước/ngày, tăng cường chất xơ (rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên cám), vận động nhẹ nhàng phù hợp, có thể dùng thuốc nhuận tràng theo chỉ định của bác sĩ.

Tụt huyết áp tư thế

• Biểu hiện lâm sàng: chóng mặt, hoa mắt, cảm giác nhìn mờ (bệnh nhân mô tả như nhìn qua đường hầm hoặc mất màu sắc), yếu, lú lẫn, đau thắt ngực hoặc đau vùng gáy. 
• Tụt huyết áp tư thế thường xảy ra trong vòng 3-5 phút sau khi đứng lên từ tư thế nằm hoặc ngồi. 

Xử trí: thay đổi tư thế chậm, tuần tự (nằm → ngồi → đứng), tránh đứng lâu, mang vớ áp lực y khoa. Nếu bệnh nhân đang dùng thuốc hạ huyết áp, cần báo bác sĩ để điều chỉnh liều hoặc tạm ngừng nếu có chỉ định.

4. Khuyến nghị từ chuyên gia

• Mỗi người bệnh Parkinson có một tập hợp triệu chứng và diễn biến riêng. Không có lộ trình bệnh giống nhau giữa các cá nhân.
• Điều trị cần được cá nhân hóa: phối hợp đa mô thức bao gồm thuốc (levodopa, dopamine agonist, MAO-B inhibitor, COMT inhibitor, kháng cholinergic khi có chỉ định), vật lý trị liệu, trị liệu ngôn ngữ, trị liệu tâm lý, hỗ trợ dinh dưỡng và các can thiệp không dùng thuốc.
• Vai trò của tập luyện thường xuyên: Các chương trình tập luyện như đi bộ, yoga, thái cực quyền, vật lý trị liệu chuyên biệt giúp cải thiện thăng bằng, dáng đi, giảm nguy cơ té ngã và tần suất đứng đờ.
• Các dấu hiệu cần liên hệ ngay với bác sĩ thần kinh hoặc điều dưỡng chuyên khoa Parkinson: ảo giác mới xuất hiện hoặc trở nên dữ dội; ngủ gục đột ngột khi lái xe hoặc vận hành máy móc; tụt huyết áp tư thế nặng gây té ngã nhiều lần; khó nuốt kèm sụt cân hoặc viêm phổi nghi ngờ hít sặc.

5. Tại Trung tâm Y khoa Vạn Hạnh

Thấu hiểu rằng bệnh Parkinson không chỉ là run hay chậm chạp – với hơn 40 triệu chứng tiềm ẩn ảnh hưởng đến cả thể chất lẫn tinh thần – chúng tôi cam kết đồng hành cùng người bệnh và gia đình trong hành trình quản lý toàn diện căn bệnh này.

Đặc biệt tại Trung tâm Y khoa Vạn Hạnh, chúng tôi ứng dụng Liệu pháp Từ trường xuyên sọ (rTMS) – kỹ thuật tiên tiến không dùng thuốc, không xâm lấn, được nghiên cứu cho thấy có thể cải thiện một số triệu chứng vận động và không vận động ở bệnh nhân Parkinson (như trầm cảm, lo âu, run), đóng vai trò như một liệu pháp hỗ trợ hiệu quả, an toàn.

Vạn Hạnh luôn sẵn sàng đồng hành cùng người bệnh Parkinson trong hành trình nâng cao chất lượng cuộc sống. Nếu bạn hoặc người thân có bất kỳ triệu chứng nào nghi ngờ liên quan đến bệnh Parkinson, đừng ngần ngại liên hệ với Trung tâm Y khoa Vạn Hạnh qua HOTLINE 1800 2289 để được tư vấn nhanh chóng và đặt lịch thăm khám, chẩn đoán sớm và tư vấn phác đồ điều trị cá thể hóa ngay TẠI ĐÂY!

Nguồn:

1. Parkinson’s Ireland. (2025). *Parkinson’s Disease: 40+ Symptoms*. Truy cập từ https://www.parkinsons.ie/40-symptoms/
2. Parkinson’s Foundation. Motor and Non-motor Symptoms of Parkinson’s Disease.

(*) Thông tin mang tính chất tham khảo, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám trực tiếp.